บริการทดสอบความคงตัวกัมมี่สมุนไพรและเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่ม (Herbal Gummy and RTD)

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรในรูปแบบกัมมี่ (Herbal Gummy) และเครื่องดื่มพร้อมดื่ม (Herbal RTD – Ready-to-Drink) เป็นรูปแบบที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วในตลาดไทย เนื่องจากผู้บริโภคยุคใหม่ต้องการผลิตภัณฑ์ที่บริโภคสะดวก รสชาติอร่อย และดูทันสมัย กัมมี่สมุนไพรครอบคลุมผลิตภัณฑ์ที่บรรจุสารสกัดสมุนไพร เช่น ขมิ้นชัน ฟ้าทะลายโจร กระชายขาว มะรุม ในรูปแบบเยลลี่อ่อนหวาน เคี้ยวสบาย เครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มครอบคลุมเครื่องดื่มสมุนไพรในขวด ขวดแก้ว หรือขวดพลาสติก

ความท้าทายของกัมมี่สมุนไพรคือเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำตาลและน้ำเป็นส่วนประกอบหลัก เสี่ยงต่อการเจริญของจุลินทรีย์ การจับตัวเป็นก้อน (Caking) และการเปลี่ยนรูปจากความร้อน เครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มเป็นระบบของเหลวที่เสี่ยงต่อการเสื่อมของสารบ่งชี้และการแยกตัวของส่วนประกอบ บริการของ TIBD ออกแบบเฉพาะสำหรับทั้งสองรูปแบบ ภายใต้สภาวะ ASEAN Zone IVb และตามเกณฑ์เภสัชตำรับสมุนไพรไทย (THP 2021) ร่วมกับ VISBIO ผู้ตรวจสอบอิสระ (Independent Quality Assurance Verifier: IQAV)

กัมมี่สมุนไพร (Herbal Gummy) เป็นผลิตภัณฑ์รับประทานในรูปแบบเยลลี่อ่อนหวาน มี Pectin หรือ Gelatin เป็นโครงสร้างหลัก น้ำตาลและสารให้ความหวานเป็นส่วนประกอบสำคัญ บรรจุสารสกัดสมุนไพรในปริมาณที่เหมาะสมต่อหนึ่งหน่วยบริโภค บรรจุในซองอลูมิเนียมหรือขวดพลาสติก ใช้ทั้งในกลุ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและในกลุ่มผลิตภัณฑ์สมุนไพร

เครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่ม (Herbal RTD) เป็นเครื่องดื่มในขวดที่บรรจุสารสกัดสมุนไพร มักใช้ระบบ Hot-fill หรือ Aseptic Packaging ในการผลิต บรรจุในขวดแก้ว ขวด PET หรือกระป๋อง ใช้ทั้งในกลุ่มอาหารฟังก์ชันและในกลุ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ตลาดเป้าหมายหลักคือผู้บริโภครุ่นใหม่ที่ต้องการผลิตภัณฑ์สุขภาพในรูปแบบที่บริโภคสะดวก และตลาดส่งออกในอาเซียน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ที่กำลังตื่นตัวเรื่องผลิตภัณฑ์ Functional ที่อิงสมุนไพรและสารธรรมชาติ

กัมมี่สมุนไพรมีความท้าทายเฉพาะ ความท้าทายแรกคือเสถียรภาพของโครงสร้างเยลลี่ Pectin ไวต่อค่า pH และ Gelatin ไวต่อความร้อน ผลิตภัณฑ์อาจอ่อนตัวหรือแข็งตัวเกินไปในสภาวะการเก็บรักษาที่อุณหภูมิเปลี่ยนแปลง ความท้าทายที่สองคือการตกผลึกของน้ำตาล (Sugar Crystallization) ที่อาจเกิดเมื่อผลิตภัณฑ์เก็บไว้นาน ทำให้เนื้อสัมผัสและรสชาติเปลี่ยน ความท้าทายที่สามคือการเสื่อมของ Marker Compound ในสารสกัดสมุนไพร โดยเฉพาะ Curcuminoids ที่อาจเสื่อมในระบบที่มี pH ใกล้เป็นกลาง

เครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มมีความท้าทายเฉพาะที่แตกต่าง ความท้าทายแรกคือการเสื่อมของสารบ่งชี้ในระบบของเหลว ความท้าทายที่สองคือการแยกตัวของส่วนประกอบ (Sedimentation) ที่อาจทำให้เครื่องดื่มขุ่นและไม่น่าดื่ม ความท้าทายที่สามคือเสถียรภาพของระบบป้องกันจุลินทรีย์หลังจากเปิดขวด

ความท้าทายเพิ่มเติมของกัมมี่สมุนไพรคือปฏิกิริยาระหว่าง Pectin/Gelatin กับสารสกัดสมุนไพรที่มี Tannin หรือ Polyphenol สูง สารเหล่านี้สามารถจับกับโปรตีนในเยลลี่และทำให้เนื้อสัมผัสเปลี่ยน ในผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดเขม่าใบอ้อย ใบบัวบก หรือมะขามป้อม ปัญหานี้อาจเกิดได้

ความท้าทายของเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มที่บรรจุด้วยระบบ Hot-fill คือผลของการให้ความร้อนระหว่างการบรรจุที่อาจทำลาย Marker Compound ที่ไวต่อความร้อน เช่น Andrographolide ในฟ้าทะลายโจร การออกแบบกระบวนการ Hot-fill ที่ใช้อุณหภูมิและเวลาที่เหมาะสมเป็นองค์ประกอบสำคัญในการรักษาประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ [ ภาพประกอบ / Visual Asset ] Diagram: Gummy and RTD Stability Challenges: แผนภาพแสดงความท้าทายเฉพาะของแต่ละรูปแบบ พร้อมพารามิเตอร์ที่ต้องตรวจ

โปรโตคอลของ TIBD ครอบคลุมพารามิเตอร์เฉพาะสำหรับกัมมี่และเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่ม

สำหรับกัมมี่สมุนไพร ครอบคลุมความแข็ง (Texture/Hardness) ที่วัดด้วย Texture Analyzer ค่ากิจกรรมของน้ำ (Water Activity: aw) ความชื้น (Moisture Content) ค่า pH ความหวาน (Brix) การจับตัวเป็นก้อน ปริมาณ Marker Compound การประเมินรสชาติและสี ผลการทดสอบจุลชีววิทยา

สำหรับเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่ม ครอบคลุมความใส (Clarity) การตกตะกอน (Sedimentation) ค่า pH ค่า Brix ปริมาณ Marker Compound การประเมินรสชาติและกลิ่น ผลการทดสอบจุลชีววิทยา

สำหรับกัมมี่สมุนไพรที่มีระบบ Coating เช่น Sugar Coating หรือ Sour Coating การประเมินความสมบูรณ์ของ Coating ที่จุดเก็บตัวอย่างต่าง ๆ เป็นพารามิเตอร์เพิ่มเติม การลอกหรือแตกของ Coating ทำให้กัมมี่ติดกันและเปลี่ยนรสชาติ

ค่าความหนืดของน้ำเชื่อมในเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่ม วัดด้วย Viscometer ที่อุณหภูมิคงที่ การเปลี่ยนแปลงเกิน 15% บ่งชี้การเปลี่ยนแปลงของระบบน้ำตาล หรือการเสื่อมของ Hydrocolloid ที่ใช้เป็น Stabilizer

การวิเคราะห์ Marker Compound ใช้ HPLC สำหรับสารกลุ่มไม่ระเหย เช่น Curcuminoids, Andrographolide, Methoxyflavones ปริมาณที่ลดลงเกิน 10% จากค่าเริ่มต้นถือว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญ

การประเมินจุลชีววิทยาตาม THP 2021 และประกาศกระทรวงสาธารณสุขเกี่ยวกับมาตรฐานอาหารด้านจุลินทรีย์ ครอบคลุมการนับจุลินทรีย์รวม ยีสต์และรา การตรวจหาจุลินทรีย์ก่อโรคที่กำหนด เช่น Salmonella, Escherichia coli, Staphylococcus aureus

สำหรับเครื่องดื่มที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบหลัก การทดสอบ Preservative Efficacy Test (PET) เป็นเงื่อนไขสำคัญ

โปรโตคอลใช้สภาวะตาม ICH Q1A(R2) สำหรับ ASEAN Zone IVb

Long-term Stability ที่ 30°C / 75% RH ระยะเวลาขั้นต่ำ 12 เดือน Accelerated Stability ที่ 40°C / 75% RH ระยะเวลา 6 เดือน สำหรับเครื่องดื่มที่ต้องเก็บในสภาวะแช่เย็น เพิ่มสภาวะ 5°C ± 3°C สำหรับการศึกษาระยะยาว

จุดเก็บตัวอย่างมาตรฐานอยู่ที่เดือน 0, 3, 6, 9, 12, 18, 24 สำหรับการทดสอบระยะยาว และเดือน 0, 1, 2, 3, 6 สำหรับการทดสอบแบบเร่ง

สำหรับเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มที่บรรจุในขวดแก้ว ต้องเพิ่มการทดสอบ Photostability ตาม ICH Q1B เพื่อประเมินผลของแสงต่อสีและสารสำคัญ ผลิตภัณฑ์ที่จัดเก็บในร้านสะดวกซื้อหรือซูเปอร์มาร์เก็ตที่มีแสงไฟอย่างต่อเนื่องอาจเสื่อมเร็วกว่าผลิตภัณฑ์ที่จัดเก็บในที่มืด

ผลิตภัณฑ์กัมมี่และเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มต้องขึ้นทะเบียนกับ อย. ตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 หรือตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 ขึ้นกับการกล่าวอ้างคุณประโยชน์

ผลิตภัณฑ์ที่กล่าวอ้างคุณประโยชน์ทางการรักษาหรือบรรเทาอาการ จัดเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ต้องมีข้อมูลความคงตัว Marker Compound และการทดสอบจุลชีววิทยาที่ครบถ้วน ผลิตภัณฑ์ที่กล่าวอ้างคุณประโยชน์เชิงโภชนาการ จัดเป็นอาหารหรืออาหารฟังก์ชัน

สำหรับการส่งออก ตลาดญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ที่ตื่นตัวเรื่องผลิตภัณฑ์ Functional ใช้เอกสารคุณสมบัติที่อิงข้อมูลความคงตัว 24 เดือน

การผลิตกัมมี่สมุนไพรในขนาดเชิงพาณิชย์ต้องคำนึงถึงความสม่ำเสมอของการกระจายสารสกัดในแต่ละกัมมี่ การควบคุมอุณหภูมิระหว่างกระบวนการที่ส่งผลต่อโครงสร้างเยลลี่ และการควบคุมความชื้นในระหว่างการเป่าและเก็บ ผลิตภัณฑ์ที่ผ่านกระบวนการที่ควบคุมไม่ดีอาจมีความแปรปรวนสูงในความเข้มข้นของสารสำคัญและคุณสมบัติทางกายภาพ

การจัดเก็บกัมมี่สมุนไพรในคลังต้องอยู่ในสภาวะที่ควบคุมอุณหภูมิและความชื้น การจัดเก็บในสภาวะที่อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงทำให้กัมมี่ละลายและเกาะติดกัน ระบบ Pallet Stacking ที่เหมาะสมและการระบายอากาศในคลังเป็นองค์ประกอบสำคัญ

โอกาสในการขยายตลาดส่งออก

เครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มของไทยมีโอกาสในตลาดส่งออกที่กำลังเปิดรับผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ ตลาดญี่ปุ่นที่นิยมเครื่องดื่ม Functional ที่อิงสมุนไพร ตลาดเกาหลีใต้ที่ตื่นตัวเรื่อง K-Beauty และ K-Wellness และตลาดตะวันออกกลางที่ต้องการผลิตภัณฑ์ Halal-certified ผู้ผลิตที่มีข้อมูลความคงตัวที่อิง Zone IVb และมีรายงานจาก IQAV จะมีโอกาสในการเจรจากับผู้นำเข้าได้ดีกว่า

การพัฒนาสูตรกัมมี่สมุนไพรที่มีรสชาติยอมรับได้และคุณสมบัติคงที่ในระยะยาว ต้องผ่านการศึกษา Compatibility Study ระหว่าง Pectin/Gelatin กับสารสกัดสมุนไพรในระยะ R&D ก่อนเริ่มการศึกษาความคงตัวระดับ Stability ใน Pilot Scale และ Production Scale ช่วยลดความเสี่ยงการเปลี่ยนแปลงเมื่อขยายขนาดการผลิต

การออกแบบเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มที่มีระบบ Hot-fill ต้องเลือกอุณหภูมิและเวลาที่เหมาะสมเพื่อรักษา Marker Compound ในขณะเดียวกันก็ฆ่าจุลินทรีย์ที่อาจปนเปื้อน การประเมินทาง Microbiology ทั้งก่อนและหลังการ Hot-fill เป็นเงื่อนไขสำคัญ การใช้ระบบ Aseptic Packaging ที่บรรจุในสภาวะปลอดเชื้อและไม่ต้องผ่านความร้อนสูง เป็นทางเลือกที่ช่วยรักษา Marker Compound ที่ไวต่อความร้อนได้ดีกว่า

การประเมิน Sensory Acceptance ทั้งในเชิงรสชาติ กลิ่น และความรู้สึกในปาก เป็นเงื่อนไขสำคัญในการเปิดตัวผลิตภัณฑ์ในตลาด การทดสอบกับ Consumer Panel 50-100 คน ที่ตรงกับกลุ่มเป้าหมายให้ข้อมูลที่ใช้ปรับปรุงสูตรก่อนการเปิดตัวเชิงพาณิชย์

ความเชี่ยวชาญในการประเมินความเสี่ยงเชิงเทคนิค

การประเมินความเสี่ยงเชิงเทคนิคของผลิตภัณฑ์เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ TIBD นำมาใช้ในการออกแบบโปรโตคอลทดสอบความคงตัว การวิเคราะห์ Failure Mode and Effects Analysis (FMEA) ของผลิตภัณฑ์แต่ละสูตรช่วยระบุจุดที่อาจเสื่อมเร็วและออกแบบการทดสอบที่จับสัญญาณเตือนภัยได้ก่อนการเปิดตัวเชิงพาณิชย์ การประเมินนี้ครอบคลุมทั้งความเสี่ยงทางเคมี กายภาพ จุลชีววิทยา และทางบรรจุภัณฑ์

การวางแผนการศึกษาความคงตัวที่อิง Quality by Design (QbD) ช่วยให้ผู้ผลิตได้ข้อมูลที่ครอบคลุมและสามารถใช้ในการตัดสินใจเชิงพาณิชย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ การกำหนด Critical Quality Attribute (CQA) และ Critical Process Parameter (CPP) ตั้งแต่ขั้นตอนพัฒนาช่วยลดความเสี่ยงในระยะยาว

VISBIO ในฐานะผู้ตรวจสอบอิสระ (Independent Quality Assurance Verifier: IQAV) ทำหน้าที่วิเคราะห์ Marker Compound การทดสอบจุลชีววิทยา การทดสอบ PET และการประเมินทางกายภาพ โดยใช้วิธีวิเคราะห์ที่ผ่านการตรวจสอบความถูกต้อง (Validated Method per ICH Q2(R1)) มีระบบเอกสารกำกับทุกขั้นตอน (Traceability) และดำเนินการตามหลักปฏิบัติมาตรฐาน ISO/IEC 17025

บริการทดสอบความคงตัวกัมมี่และเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มดำเนินการร่วมกับ ดร.วุฒิพงษ์ ผาณิตเศรษฐกร ที่ปรึกษาและผู้ร่วมก่อตั้ง ที่มีความเชี่ยวชาญด้านการจัดการเทคโนโลยีเชิงพาณิชย์สำหรับอุตสาหกรรมสุขภาพและความงาม และคุณมัญฑมน อุตโม นักพัฒนาสูตรผลิตภัณฑ์อาวุโส (Advanced Formulator) ที่มีประสบการณ์ในการพัฒนาสูตรอาหารฟังก์ชันและผลิตภัณฑ์สมุนไพร ทีมเรามีผู้เชี่ยวชาญที่เป็นนักวิจัยในสาย Food Science, Beverage Technology และ Botanical Standardization

ผลิตภัณฑ์กัมมี่หรือเครื่องดื่มสมุนไพรพร้อมดื่มของท่านพร้อมขึ้นทะเบียนหรือยัง ติดต่อ TIBD เพื่อรับการออกแบบโปรโตคอลเฉพาะ บทความที่เกี่ยวข้องสามารถดูได้ใน Hub บริการทดสอบความคงตัวผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยของ TIBD ติดต่อ TIBD ได้ที่ คลิก