น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ (Flaxseed Oil) คืออะไร: สรรพคุณ ต่างจากน้ำมันปลาอย่างไร และการผลิตซอฟต์เจลสำหรับแบรนด์อาหารเสริม

น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ (Flaxseed Oil) หรือที่หลายคนเรียกว่า น้ำมันลินสีด (Linseed Oil) หรือน้ำมันแฟลกซ์ซีด คือน้ำมันที่บีบจากเมล็ดแฟลกซ์ซีด (Flaxseed) ของต้นแฟลกซ์ (Linum usitatissimum) และเป็นหนึ่งในแหล่งโอเมก้า-3 จากพืชที่เข้มข้นที่สุด กรดไขมันหลักในน้ำมันชนิดนี้คือ กรดแอลฟา-ไลโนเลนิก (Alpha-Linolenic Acid, ALA) ซึ่งร่างกายสร้างเองไม่ได้ จึงต้องได้รับจากอาหาร น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์จึงถูกนำไปบรรจุเป็น แคปซูลนิ่มหรือซอฟต์เจล (Softgel ที่หลายคนเรียกว่า ซอฟเจล) อย่างแพร่หลายในตลาดอาหารเสริมทั่วโลก โดยเฉพาะกลุ่มผู้บริโภคที่ทานมังสวิรัติ วีแกน หรือไม่ต้องการน้ำมันปลา

แต่จุดแข็งเดียวกันนี้ก็เป็นจุดอ่อนที่ทำให้หลายแบรนด์สะดุด เพราะ ALA เป็นกรดไขมันไม่อิ่มตัวสูงที่ทำปฏิกิริยากับออกซิเจนได้ง่าย น้ำมันจึงเหม็นหืนและขมเร็วกว่าน้ำมันพืชทั่วไป บทความนี้อธิบายว่าน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์คืออะไร ต่างจากโอเมก้า-3 จากน้ำมันปลาอย่างไร ทำไมความคงตัว (Stability) คือหัวใจของผลิตภัณฑ์ และแบรนด์ที่ต้องการทำซอฟต์เจลน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ต้องเตรียมอะไรบ้าง ตั้งแต่การเลือกวัตถุดิบ สูตร การผลิต ไปจนถึงการขออนุญาตกับ อย.

สำหรับแบรนด์ที่ต้องการผลิตซอฟต์เจลน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ ดู บริการรับผลิตซอฟต์เจลของ ACC Nutraceutical โรงงานในเครือ TIBD ที่จังหวัดชุมพร

ต้นแฟลกซ์เป็นพืชที่มนุษย์ปลูกมาหลายพันปี ทั้งเพื่อทำเส้นใยลินินและเพื่อบีบน้ำมันจากเมล็ด เมล็ดแฟลกซ์มีองค์ประกอบสำคัญ 3 กลุ่ม ได้แก่ กรดไขมันโอเมก้า-3 ชนิด ALA ลิกแนน (Lignans) และใยอาหาร ส่วนที่ถูกบีบออกมาเป็นน้ำมันคือส่วนไขมัน ซึ่งมี ALA เป็นกรดไขมันหลักในสัดส่วนราวครึ่งหนึ่งของกรดไขมันทั้งหมด สูงกว่าน้ำมันพืชที่คนไทยคุ้นเคยอย่างน้ำมันถั่วเหลืองหรือน้ำมันรำข้าวหลายเท่า

ด้วยเหตุนี้ น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์จึงถูกใช้ทั้งเป็นอาหาร (Functional Food) และเป็นวัตถุดิบของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (Dietary Supplement) งานทบทวนวรรณกรรมของ Goyal และคณะ (2014) สรุปว่าแฟลกซ์และน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ถูกนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์หลายรูปแบบ ตั้งแต่ขนมอบ เครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์นม จนถึงแคปซูล และเป็นหัวข้อวิจัยด้านสุขภาพหัวใจและหลอดเลือดอย่างต่อเนื่อง

สรรพคุณของน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ในมุมงานวิจัย คุณค่าหลักมาจาก ALA ซึ่งเป็นกรดไขมันจำเป็น ร่วมกับวิตามินอีและสารต้านอนุมูลอิสระตามธรรมชาติ งานวิจัยในคนส่วนใหญ่ศึกษาเรื่องระดับไขมันในเลือด ความดันโลหิต และระดับน้ำตาลในเลือด ผลยังไม่สม่ำเสมอระหว่างการศึกษา และสำนักงานสุขภาพเชิงเสริมแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (NCCIH) ระบุว่าน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ในรูปอาหารเสริมไม่ได้ช่วยลดน้ำหนัก ในฐานะผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร การสื่อสาร “สรรพคุณ” บนฉลากจึงต้องอยู่ในกรอบที่ อย. อนุญาตเท่านั้น (ดูหัวข้อสิ่งที่แบรนด์ต้องเตรียม)

สำหรับเจ้าของแบรนด์ จุดขายที่ชัดที่สุดของน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์คือ โอเมก้า-3 ที่มาจากพืช 100% ไม่มีกลิ่นคาวปลา เหมาะกับผู้บริโภควีแกนและผู้ที่แพ้อาหารทะเล และมีเรื่องราวด้านความยั่งยืน (Sustainability) ที่เล่าได้ง่ายกว่าน้ำมันปลา

โอเมก้า-3 ไม่ได้มีชนิดเดียว ALA ที่พบในพืชเป็นกรดไขมันสายสั้น (18 คาร์บอน) ส่วน EPA และ DHA ที่พบในน้ำมันปลาเป็นกรดไขมันสายยาว ร่างกายสามารถเปลี่ยน ALA ไปเป็น EPA และ DHA ได้บางส่วน แต่ไม่มาก งานทบทวนของ Burdge และ Calder (2005) และของ Baker และคณะ (2016) สรุปตรงกันว่าการเปลี่ยน ALA ไปเป็น EPA เกิดขึ้นได้จำกัด และการเปลี่ยนต่อไปเป็น DHA ต่ำมากในคนส่วนใหญ่ โดยผู้หญิงมีแนวโน้มเปลี่ยนได้มากกว่าผู้ชาย

ข้อเท็จจริงนี้สำคัญต่อการวางตำแหน่งสินค้า แบรนด์ไม่ควรสื่อสารว่าน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ “ใช้แทนน้ำมันปลาได้ทุกด้าน” แต่ควรวางเป็น แหล่ง ALA จากพืช สำหรับผู้บริโภคที่เลือกแหล่งโอเมก้า-3 จากพืชเป็นหลัก ซึ่งตรงไปตรงมาและปลอดภัยต่อการกล่าวอ้างบนฉลาก

ALA มีพันธะคู่ 3 ตำแหน่งในโมเลกุล ยิ่งพันธะคู่มาก ยิ่งทำปฏิกิริยากับออกซิเจนได้ง่าย กระบวนการนี้เรียกว่า ปฏิกิริยาออกซิเดชันของไขมัน (Lipid Oxidation) เมื่อน้ำมันสัมผัสอากาศ แสง และความร้อน จะเกิดสารเปอร์ออกไซด์เป็นขั้นแรก แล้วสลายต่อเป็นสารกลุ่มอัลดีไฮด์และคีโตน ซึ่งทำให้เกิดกลิ่นหืน รสขม และคุณค่าทางโภชนาการลดลง

สำหรับประเทศไทย โจทย์นี้ยิ่งหนักขึ้น เพราะอากาศร้อนชื้นตลอดปี และสินค้ามักผ่านการขนส่งและวางขายในอุณหภูมิที่สูงกว่าประเทศผู้ผลิต น้ำมันที่ดูดีในวันผลิตอาจเปลี่ยนไปมากก่อนถึงมือผู้บริโภค ผู้บริโภคที่เปิดขวดแล้วได้กลิ่นหืนหรือรู้สึกถึงรสขมหลังกลืนซอฟต์เจล มักไม่ซื้อซ้ำ

ก่อนรับวัตถุดิบหรือก่อนตกลงอายุการเก็บของสินค้า แบรนด์ควรขอผลวิเคราะห์ที่ครอบคลุมตัวชี้วัดต่อไปนี้ และตรวจซ้ำเป็นระยะระหว่างการทดสอบความคงตัว

1. การบีบเย็นโดยคุมออกซิเจนและอุณหภูมิ การบีบเย็น (Cold Pressing) ช่วยรักษากรดไขมันและสารต้านอนุมูลอิสระตามธรรมชาติไว้ได้ดีกว่าการสกัดด้วยตัวทำละลายและความร้อน หากควบคุมไม่ให้น้ำมันสัมผัสอากาศระหว่างบีบได้ จะยิ่งลดการเกิดออกซิเดชันตั้งแต่ต้นทาง

2. ใช้สารต้านอนุมูลอิสระจากธรรมชาติ ทางเลือกที่ใช้กันทั่วไปคือการเติมวิตามินอี (Tocopherols) หรือสารสกัดโรสแมรี่ อีกแนวทางที่มีงานวิจัยรองรับคือการดึง โพลีฟีนอล (Polyphenols) ที่มีอยู่ในเมล็ดแฟลกซ์เองกลับเข้าสู่น้ำมัน งานวิจัยของ Fruehwirth และคณะ (2020) จากมหาวิทยาลัยเวียนนาพบว่า การบีบแบบปกติทิ้งโพลีฟีนอลส่วนใหญ่ไว้ในกากเมล็ด (Press Cake) เมื่อใช้น้ำมันสกัดโพลีฟีนอลจากกากกลับเข้ามา ความเข้มข้นของโพลีฟีนอลในน้ำมันเพิ่มขึ้นได้ถึงราว 12 เท่าในสภาวะที่ดีที่สุด และความต้านทานต่อการเกิดออกซิเดชันเพิ่มขึ้น 38%

3. ป้องกันออกซิเจนและแสงในทุกขั้น เช่น การไล่อากาศด้วยก๊าซไนโตรเจน (Nitrogen Flushing) ในถังเก็บและก่อนบรรจุ การใช้บรรจุภัณฑ์ทึบแสง และการเก็บในที่เย็น

4. เลือกรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่ช่วยกันออกซิเจน ซอฟต์เจลเป็นรูปแบบที่เหมาะกับน้ำมันชนิดนี้ เพราะเปลือกเจลห่อหุ้มน้ำมันเป็นหน่วยเล็ก ๆ ลดการสัมผัสอากาศทุกครั้งที่เปิดขวด ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ต้องผสมในเครื่องดื่มหรืออาหาร อาจใช้น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ในรูปแบบผงที่ผ่านการห่อหุ้มอนุภาค ดูตัวอย่างได้ที่ FLAXSEED OIL POWDER นวัตกรรมน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ในรูปแบบผง

ในด้านงานวิจัยในคน มีการศึกษาแบบสุ่มไขว้ (Randomized Crossover) ในผู้หญิงสุขภาพดี 19 คนที่ตีพิมพ์ใน Journal of Agricultural and Food Chemistry (2026) พบว่าการรับประทานน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ที่เสริมโพลีฟีนอลก่อนออกกำลังกายแบบหนักสลับเบา (HIIT) ช่วยลดการเพิ่มขึ้นของไขมันที่ถูกออกซิไดซ์ในพลาสมาหลังออกกำลังกาย เมื่อเทียบกับการดื่มน้ำเปล่า งานนี้เป็นการศึกษาระยะสั้นแบบครั้งเดียว จึงเหมาะใช้เป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ประกอบการพัฒนา ไม่ใช่คำกล่าวอ้างบนฉลากสินค้า

นอกจากช่วยกันออกซิเจนแล้ว ซอฟต์เจลยังมีข้อดีต่อทั้งผู้บริโภคและแบรนด์อีกหลายด้าน

• กลบกลิ่นและรส ผู้บริโภคไม่ต้องสัมผัสกลิ่นและรสขมของน้ำมันโดยตรง
• ปริมาณแม่นยำต่อเม็ด คำนวณปริมาณ ALA ต่อหน่วยบริโภคได้ชัดเจน ช่วยเรื่องฉลากโภชนาการ
• เลือกเปลือกได้ตามกลุ่มลูกค้า เปลือกเจลาตินสำหรับตลาดทั่วไป หรือเปลือกจากพืชสำหรับตลาดวีแกนและฮาลาล
• ผสมสารอื่นในเม็ดเดียวได้ เช่น วิตามินอีเพื่อช่วยความคงตัว หรือผสมกับน้ำมันพืชชนิดอื่น เช่น น้ำมันเทียนดำ (Black Cumin Oil) ตามโจทย์ของแบรนด์ (ต้องตรวจความเข้ากันได้และความคงตัวของสูตรผสมทุกครั้ง)
• ภาพลักษณ์พรีเมียม เม็ดใสสีทองของน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ดูสะอาดและน่าเชื่อถือบนชั้นวาง

ประเภทผลิตภัณฑ์และกฎหมาย ซอฟต์เจลน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ที่ขายเพื่อรับประทานนอกเหนือจากอาหารหลักจัดเป็น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 ต้องผลิตในสถานที่ที่ได้มาตรฐาน GMP และขออนุญาตผลิตภัณฑ์กับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ก่อนจำหน่าย ส่วนน้ำมันที่ขายเป็นน้ำมันสำหรับปรุงอาหารจะอยู่ภายใต้ประกาศเรื่องน้ำมันและไขมัน ซึ่งมีข้อกำหนดต่างกัน

ฉลากและคำกล่าวอ้าง การแสดงปริมาณสารอาหารต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ และผลวิเคราะห์ต้องสอดคล้องกับที่แสดงบนฉลาก หากต้องการกล่าวอ้างทางสุขภาพ ต้องยื่นขอประเมินตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566 เรื่อง การกล่าวอ้างทางสุขภาพของอาหารบนฉลาก คำกล่าวอ้างที่ได้รับอนุญาตในยุโรปจึงไม่สามารถนำมาใช้บนฉลากในไทยได้ทันที และห้ามสื่อว่าป้องกันหรือรักษาโรคโดยเด็ดขาด

เอกสารวัตถุดิบ อย่างน้อยควรมีใบรับรองผลวิเคราะห์ (COA) ต่อรุ่นการผลิต ข้อกำหนดวัตถุดิบ (Specification) เอกสารความปลอดภัย (SDS/MSDS) แหล่งที่มาของเมล็ด และใบรับรองเกษตรอินทรีย์หากต้องการกล่าวอ้างว่าเป็นออร์แกนิก ผลวิเคราะห์ควรครอบคลุมสารปนเปื้อน เช่น โลหะหนัก และสารพิษตกค้าง นอกเหนือจากค่าคุณภาพของน้ำมัน

การทดสอบความคงตัว อายุการเก็บที่จะพิมพ์บนฉลากควรมาจากการทดสอบจริงในสภาวะของประเทศไทย ไม่ใช่ตัวเลขจากประเทศผู้ผลิตวัตถุดิบ TIBD มีบริการ ทดสอบความคงตัวแคปซูลอ่อน (Softgel Stability) ที่ติดตามทั้งค่าทางเคมีของน้ำมันและสภาพของเปลือกซอฟต์เจล

TIBD ทำงานแบบครบวงจรตั้งแต่ต้นจนจบ เริ่มจากคัดเลือกและตรวจเอกสารวัตถุดิบน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ พัฒนาสูตร เลือกชนิดเปลือกและขนาดเม็ดให้ตรงกับกลุ่มเป้าหมาย ผ่าน บริการพัฒนาสูตรผลิตภัณฑ์เสริมอาหารรูปแบบ Softgel จากนั้นผลิตจริงที่ ACC Nutraceutical โรงงานซอฟต์เจลในเครือ ควบคู่กับการทดสอบความคงตัวและการเตรียมเอกสารขออนุญาตกับ อย.

งานพัฒนาเทคโนโลยีและการนำไปใช้เชิงพาณิชย์ดูแลโดย ดร.วุฒิพงษ์ ผาณิตเศรษฐกร กรรมการผู้จัดการ บริษัท ทีไอบีดี จำกัด ร่วมกับทีมวิจัยและพัฒนาของ TIBD และเครือข่ายนักวิจัยด้านไขมันและน้ำมันทั้งในและต่างประเทศ ทำให้แบรนด์ได้ทั้งความรู้เชิงวิทยาศาสตร์และความพร้อมด้านการผลิตในที่เดียว

น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ กับ น้ำมันลินสีด และแฟลกซ์ซีดออยล์ ต่างกันไหม

เป็นน้ำมันชนิดเดียวกัน บีบจากเมล็ดแฟลกซ์ (Linum usitatissimum) ชื่อ “ลินสีด (Linseed)” มักใช้ในยุโรปและในงานอุตสาหกรรม ส่วน “แฟลกซ์ซีด (Flaxseed)” ใช้กับอาหารและอาหารเสริม สิ่งที่ต้องดูคือเกรดของน้ำมัน ต้องเป็นเกรดอาหารที่บีบเย็น ไม่ใช่น้ำมันลินสีดสำหรับงานสีหรือรักษาเนื้อไม้

วิธีกินน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์แบบซอฟต์เจล

รับประทานตามปริมาณที่ระบุบนฉลากผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตจาก อย. พร้อมมื้ออาหาร และเก็บในที่เย็น พ้นแสง ปิดฝาให้สนิท ไม่ควรทานเกินปริมาณที่แนะนำ

น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์มีผลข้างเคียงไหม

NCCIH ระบุว่าอาหารเสริมเมล็ดแฟลกซ์หรือน้ำมันเมล็ดแฟลกซ์อาจปลอดภัยเมื่อใช้ระยะสั้น (ไม่เกิน 6 เดือน) ในปริมาณสูงอาจทำให้ท้องอืดหรือท้องเสีย อาจมีปฏิกิริยากับยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และยังมีข้อมูลน้อยเรื่องความปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร ผู้ที่ทานยาประจำหรืออยู่ในกลุ่มนี้ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ใช้แทนน้ำมันปลาได้ไหม

ไม่ได้ทั้งหมด น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ให้ ALA ซึ่งร่างกายเปลี่ยนเป็น EPA และ DHA ได้จำกัด จึงเหมาะกับผู้ที่เลือกแหล่งโอเมก้า-3 จากพืช เช่น ผู้ทานวีแกน มากกว่าจะเป็นตัวแทนน้ำมันปลาโดยตรง

ปรึกษาโจทย์ของแบรนด์ได้ทาง LINE @tibdglobal หรือ ติดต่อทีมงาน TIBD เราจะช่วยประเมินวัตถุดิบ สูตร และแผนการผลิตที่เหมาะกับกลุ่มลูกค้าของคุณ

1. Goyal A, Sharma V, Upadhyay N, Gill S, Sihag M. (2014). Flax and flaxseed oil: an ancient medicine & modern functional food. Journal of Food Science and Technology, 51(9), 1633–1653. doi:10.1007/s13197-013-1247-9
2. Burdge GC, Calder PC. (2005). Conversion of alpha-linolenic acid to longer-chain polyunsaturated fatty acids in human adults. Reproduction Nutrition Development, 45(5), 581–597. doi:10.1051/rnd:2005047
3. Baker EJ, Miles EA, Burdge GC, Yaqoob P, Calder PC. (2016). Metabolism and functional effects of plant-derived omega-3 fatty acids in humans. Progress in Lipid Research, 64, 30–56. doi:10.1016/j.plipres.2016.07.002
4. Fruehwirth S, et al. (2020). Oil-assisted extraction of polyphenols from press cake to enhance oxidative stability of flaxseed oil. LWT – Food Science and Technology, 133, 110006.
5. Aurum FS, Brem J, Strauss M, Gassner M, König D, Pignitter M. (2026). Oxidomics of Human Plasma Reveals Lower Oxidized Lipids After Acute Intake of Polyphenol-Enriched Flaxseed Oil: A Randomized Crossover Exercise Trial. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 74(39), 31240–31252. doi:10.1021/acs.jafc.6c08737
6. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Flaxseed and Flaxseed Oil. nccih.nih.gov
7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร · (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ · (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566 เรื่อง การกล่าวอ้างทางสุขภาพของอาหารบนฉลาก · สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (2569) คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร